Christian L. Hart, Drew A. Curtis Wielcy kłamcy. Czego psychologia uczy nas o kłamstwie i jak nie dać się oszukać?
„Odkąd ludzie kłamią, inni starają się wykrywać kłamstwa. Podejmowane w tym celu wysiłki są ważne, bo wychodzimy z założenia, że gdy nauczymy się rozpoznawać łgarzy, zdołamy uchronić się przed niebezpieczeństwem lub przynajmniej ograniczyć szkody. Choć obszerny zbiór danych naukowych pozwala na coraz dokładniejszą detekcję oszustw, nie istnieje żadna stuprocentowo skuteczna metoda i nigdy nie możemy mieć pewności, że trafnie zidentyfikowaliśmy wielkich kłamców. Jest jednak parę sposobów, które warto zastosować i które gros ludzi już stosuje, by zwiększyć szanse przyłapania wielkiego kłamcy na gorącym uczynku. Ponieważ większość z nas raczej nie podpina swoich bliskich do wariografu ani nie bada ich rezonansem magnetycznym, lwia część oszustw wykrywamy dzięki wyznaniom, dowodom i upływowi czasu. Tak więc, choć nieraz aktywnie szukamy dowodów lub analizujemy rozbieżności faktograficzne, w miarę jak coraz więcej dowiadujemy się o danej osobie, bywa też, że kłamstwa odkrywamy w sposób bierny, kiedy ich nadawca się do nich przyznaje. Niewymuszone wyznanie prawie nie wymaga od nas wysiłku – żadnych elektrod, obrazowania mózgu, a nawet prowokowania wskazówek diagnostycznych.
Pomocna strategia, która możemy wdrożyć, by lepiej identyfikować wielkich kłamców, jest natomiast uświadomienie sobie własnych założeń i uprzedzeń w tym temacie.” (s. 250)
Ten cytat właściwie oddaje istotę niniejszej książki wydanej pod auspicjami American Psychological Association i jak do tej pory stanowiącej na rynku polskim jedną z najbardziej szerokim popularnonaukowych kompendiów na ten temat. Książkę wydano po raz pierwszy w 2023, co oznacza, że jeszcze w tym czasie w otwartej przestrzeni społecznej nie dysponowano narzędziami AI, których algorytmy rozwijają się w tempie wykładniczym wnosząc do badania kłamstwa zmienne i narzędzia, które jeszcze kilka lat temu były nie do pomyślenia. Ponieważ i tak nie są one ogólnodostępne z pewnością warto zapoznać się a dla niektórych osób poszerzyć wiedzę na temat psychologii kłamstwa, którą autorzy prezentują z rozmachem, lekkością i biegłością znajomości tematu, opierając swoją wiedzę o dotychczasowe badania naukowe.
Korzyści ze znajomości zagadnień kłamstwa i kłamania są wielorakie. Z pewnością ktoś może uznać, że książka stanowi instruktaż, jak być sprytniejszym, ale z drugiej strony, autorzy prezentują proste sposoby przyglądania się zjawisku kłamstwa oraz szerokiemu spektrum tego, co uznajemy za rozmijanie się z rzeczywistością – w sensie potocznym. Czytanie „Wielkich kłamców” może jednak przynieść dodatkowy efekt w postaci wyczulenia na różne odmiany kłamstwa, podejrzliwość (na szczęście chwilową). Dobrze by było połączyć czytanie tej książki z książkami Roberta Cialdiniego. Wywieranie wpływu w pewnych kontekstach ma sporo wspólnego z kłamstwem. To też pokazuje, że zakres zjawisk, który kryje się tym ujęciem lub może być tak rozumiany jest niezwykle szeroki.
Zachęcam do czytania i oczywiście zaparkowania książki we własnej bibliotece.
Książka do nabycia na stronach Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego
0 komentarzy