Women and Girls with Autism Spectrum Disorder autorstwa Sarah Hendrickx to jedna z najważniejszych publikacji w literaturze poświęconej zrozumieniu autyzmu z perspektywy płci. Książka zajmuje się tymi obszarami doświadczenia, które przez lata były marginalizowane w badaniach klinicznych i w praktyce diagnostycznej – przede wszystkim dlatego, że standardowe kryteria autyzmu były konstruowane w oparciu o obserwacje chłopców i mężczyzn. Hendrickx podejmuje próbę rekonceptualizacji ASD w kontekście tożsamości kobiet i dziewcząt, podkreślając różnorodność przejawów i strategii adaptacyjnych, które często pozostają niezauważone lub błędnie interpretowane.
Autorka, sama kobieta w spektrum, łączy w książce dane empiryczne, badania kliniczne, własne refleksje oraz relacje licznych autorek i uczestniczek badań. Dzięki temu tekst zyskuje unikalny charakter naukowo-empatyczny – nie jest jedynie suchym przeglądem literatury, lecz głęboką próbą uchwycenia jakościowego wymiaru życia kobiet autystycznych. Hendrickx konsekwentnie wskazuje, że funkcjonowanie w spektrum u kobiet często manifestuje się w subtelniejszych, mniej stereotypowych formach: poprzez maskowanie społecznych sygnałów, adaptacyjne strategie kompensacyjne, a także poprzez różne formy wycofania i introspekcji.
Książka prowadzi czytelnika przez pełen cykl życia – od wczesnego dzieciństwa, przez okres szkolny i dorastania, aż po dorosłość i starość. Każdy z tych etapów opisany jest z uwzględnieniem konkretnej logiki doświadczenia kobiet, które często uczą się dopasowywania do wymagań społecznych kosztem własnego dobrostanu. Hendrickx szczegółowo omawia trudności związane m.in. z:
- diagnozą (często opóźnioną lub nieodkrytą),
- relacjami rówieśniczymi,
- tożsamością płciową i seksualnością,
- obciążeniem psychicznym wynikającym z maskowania (camouflaging),
- funkcjonowaniem zawodowym i społecznym,
- starzeniem się w spektrum.
Jednym z najbardziej wartościowych elementów książki jest uwaga skierowana na mechanizmy maskowania, które Hendrickx opisuje nie tylko jako „strategię adaptacyjną”, lecz jako proces kosztowny psychicznie i rozwijalnie obciążający. Maskowanie, choć czasami prowadzi do pozornego sukcesu społecznego, wiąże się z chronicznym stresem, zmęczeniem poznawczym i zaburzeniami nastroju. Autorka korzysta tu zarówno z badań naukowych, jak i z licznych autoetycznych relacji, które ilustrują, jak maskowanie może kształtować życiowe trajektorie kobiet w spektrum.
Ważnym aspektem książki jest też oddanie głosu różnorodności doświadczeń – Hendrickx nie sugeruje jednego „wzoru” kobiecego autyzmu, lecz pokazuje, że doświadczenia te są zróżnicowane w zależności od osobowości, środowiska społecznego, kontekstu kulturowego i indywidualnych zasobów. Autorka podkreśla, że każde życie w spektrum jest unikalne i zasługuje na indywidualne zrozumienie oraz wsparcie.
Pod kątem klinicznym i edukacyjnym książka ta ma ogromną wartość. Zawarte są w niej wskazówki, jak:
- poprawić proces diagnostyczny,
- rozumieć specyficzne potrzeby kobiecych prezentacji ASD,
- projektować wsparcie psychospołeczne i terapeutyczne wrażliwe na płeć,
- budować narracje tożsamościowe, które uwzględniają zarówno mocne strony, jak i wyzwania.
Women and Girls with Autism Spectrum Disorder to publikacja, którą można rekomendować szerokiemu gronu odbiorców: psychologom, pedagogom, terapeuciom, pracownikom socjalnym, lekarzom oraz przede wszystkim samym kobietom i dziewczętom w spektrum, a także ich rodzinom. Jej siłą jest nie tylko naukowa rzetelność, lecz także empatyczna perspektywa, która pozwala czytelnikowi zrozumieć, jak doświadczenie autyzmu splata się z narracjami płciowymi, społecznymi i rozwojowymi.
Książka Hendrickx jest ważnym krokiem w kierunku bardziej inkluzyjnego, zróżnicowanego i wrażliwego na różnice indywidualne pojmowania autyzmu, który wykracza poza tradycyjne ramy diagnostyczne i kliniczne. Jej lektura może inspirować do refleksji nad tym, jak diagnoza, wsparcie i terapia mogą być praktykowane w sposób bardziej adekwatny i dobrostanowy – zarówno dla kobiet, jak i dla wszystkich osób neuroróżnorodnych.
Książka do nabycia na stronie Wydawnictwa UJ oraz na Amazon.
0 komentarzy