Metody

Zgodnie z definicją American Psychological Association hipnoza to „Stan świadomości obejmujący skupioną uwagę i zmniejszoną świadomość peryferyjną, charakteryzujący się zwiększoną zdolnością reagowania na sugestie” a praca spożytkowująca hipnozę nazywa się hipnoterapią. Sugestia jest używana do wywołania zmian w odczuciach, percepcji, poznaniu, emocjach lub kontroli nad zachowaniem motorycznym. [1]

Reagowanie hipnotyczne (reagowanie na sugestie) jest neurobiologicznie zakorzenioną, genetycznie odziedziczoną zdolnością ludzkiego mózgu. Jest to celowy, motywowany sposób przetwarzania informacji, który pozwala większości ludzi zmieniać, w różnym stopniu, swoje doświadczenie ciała, siebie, działań i świata. [2]

Dokładna natura podatności na hipnozę i jej możliwe zastosowania terapeutyczne są nadal badane i dyskutowane.

Psychoterapia świadoma zjawisk hipnotycznych zakłada, podobnie jak inne praktyki pracy z ludźmi, zwłaszcza w obrębie zdrowia, zakłada, że zawsze mamy do czynienia z sugestiami, że każdy człowiek na nie reaguje, w związku z tym może doświadczać zjawisk transowych (zmian w obrębie odczuć, postrzegania czasu, czy rzeczywistości). To dość szeroka perspektywa, jednak ma ona pragmatyczne uzasadnienie. Bez względu na to, jaki rodzaj terapii ktoś prowadzi, uczy, trenuje, zawsze używa sugestii. Rozsądnie jest zatem wzbogacić swój warsztat, bez względu na wykonywany zawód, o umiejętność stosowania i rozumienia hipnozy. Psychoterapia przez ciało również stosuje sugestie i spożytkowuje zjawiska transowe, jednak mają one inny charakter i wymagają innego przygotowania.

Literatura dotycząca hipnozy klinicznej jest niezwykle bogata i sama metoda jest standardem w kształceniu wielu szkół wyższych, choć wciąż nie w Polsce. Chociaż wciąż zadajemy pytania o jej skuteczność, to obiektywnie jest to najlepiej i najdłużej badane pod kątem skuteczności narzędzie terapeutyczne. Jest też pierwszą metodą leczenia zaburzeń psychicznych. Zanim Zygmunt Freud stworzył psychoanalizę hipnoterapia była praktycznie stosowana jako metoda leczenia w paryskim szpitalu Salpêtrière przez Jeana-Martina Charcot (29 listopada 1825 – 16 sierpnia 1893), którego uczniami byli m.in. Sigmund Freud, Józef Babiński, Pierre Janet, Gheorghe Marinescu, Georges Gilles de la Tourette, Ernő Jendrassik, Kinnosuke Miura i Alfred Binet. [2a]

Hipnoza może znaleźć zastosowanie praktycznie wszędzie, ponieważ bazuje na mechanizmach uwagi, pamięci, percepcji i emocji, a te są częściami czegoś, co nazywamy w obrębie hipnozy zjawiskami transowymi. [3]

Literatura:
[1] Elkins, G; Barabasz, A; Council, J & Spiegel, D. (2015) Advancing Research and Practice: The Revised APA division 30 Definition of Hypnosis. IJCEH, 63:1, 1-9.
[2] Dell, Paul F. (2017). Is High hypnotizability a necessary diathesis for pathological dissociation? Journal of Trauma & Dissociation, 18:1, 58-87.
[2a] Guilyardi, Houchang (2015). Folies à la Salpêtrière: Charcot, Freud, Lacan. Paris: EDP Sciences
[3] Stephen Gilligan (1987). Therapeutic Trances: The Cooperation Principle in Ericksonian Hypnotherapy. Routledge

Terapia Stanów Ego (Ego State Therapy, EST) jest podejściem psychodynamicznym. Zgodnie z tą koncepcją, osobowość człowieka składa się z różnych, względnie autonomicznych stanów ego – ukrytych i jawnych. 

Stany ego to wyodrębnione części „ja”, które mają własne myśli, uczucia, wspomnienia i wzorce zachowań; Mogą funkcjonować jako odrębne osobowości.

Stany ego tworzą się i rozwijają w ciągu życia. Każdy ze stanów ego reprezentuje różne aspekty tożsamości ukształtowane przez przeszłe doświadczenia.

EST wyróżnia cztery stany ego:

– Wyparte stany ego (Vaded ego condition), to takie, które były normalne zanim zostały zaatakowane i przejęty przez negatywne i nierozwiązane emocje. Stany wyparte powstają po pojedynczym incydencie, najczęściej w dzieciństwie, ale stany mogą rozwijać się w czasie na przestrzeni życia. Mamy cztery typy tych stanów i są one związane ze strachem, odrzuceniem, rozczarowaniem lub zagubieniem,

– Skonfliktowane (Conflicted ego condition) – stany ego pozostające w konflikcie z innymi stanami ego,

– Wspomnieniowe (Retro ego condition) – stany ego wierzące, że robią to, co powinno być robione. Niegdyś były kiedyś funkcjonalne i korzystne, ale aktualnie już nie są. Kiedy ten stan dociera do władzy wykonawczej, często ma niewielką zdolność do postrzegania rzeczy poznawczo i niewielką zdolność do samokontroli. Uważa, że ​​ma ważną rolę, funkcję, którą musi spełniać,

– Normalne stany ego (Normal ego condition) – są zdrowe i nie są w konflikcie.

EST pomaga rozumieć, harmonizować i uzdrawiać stany ego, aby zmniejszyć wewnętrzny konflikt, promować dobre samopoczucie w celu osiągania spójnej i zrównoważonej osobowości. Uczy też jak akceptować i konstruktywnie wykorzystywać wszystkie części siebie oraz wzmacniać zasoby i pozytywne aspekty poszczególnych stanów ego.

Korzenie EST sięgają prac Paula Federna, psychoanalityka i bliskiego współpracownika Zygmunta Freuda. Federn zauważył, że osobowość składa się z jeszcze innych stanów niż tylko id, ego i superego i nazwał je „stanami ego”. Koncepcję tę rozwinął i przekształcił w praktykę kliczniczną Edoardo Weiss (1889-1970), włoski psychoanalityk i twórca włoskiej psychoanalizy. Następcami Weissa zostali John i Helen Watkins, którzy rozwinęli tę koncepcję osobowości w terapię stanu ego. Zauważyli oni, że nie wszystkie stany ego są połączone z ego, jak uważał Federn. Doszli do wniosku, że stany ego stanowią „zorganizowany system zachowań i doświadczeń, których elementy są ze sobą powiązane jakąś wspólną zasadą i oddzielone od innych takich bytów granicą, która jest mniej lub bardziej przepuszczalna”.

Do rozwoju koncepcji stanów ego i form pracy przyczynili się również:

– Roberto Assagioli (1888-1974),

– Carl Jung (1875-1961),

– Eric Berne (1910-1970),

– Frederick Perls (1893-1970).

Terapia stanów ego znajduje zastosowanie w leczeniu różnych zaburzeń psychicznych, w tym depresji i lęku oraz terapii traum, zaburzeń stresu pourazowego (PTSD, stresu bojowy, ostrych zaburzenie stresowych – ASD), zaburzeń dysocjacyjnych (Dissociative Identity Disorder – DID), zaburzeń odżywiania, narcystycznych zaburzeń osobowości.

Interwencje w stanach ego dzielą się na niehipnotyczne i hipnotyczne, jednak biorąc pod uwagę aktualną definicję hipnozy i to, że podczas każdego rodzaj interwencji terapeutycznych aktywizuje się spontanicznie trans hipnotyczny, jest to podział techniczny. Z tego powodu podstawą kształcenia w EST jest rozwój w hipnozie klinicznej.

W EST pracuje się wieloma technikami a sama terapia pełni funkcję wspomagającą dla procesu psychoterapii.

W październiku 2011 r. powstało Ego State Therapy International – ESTI. Podczas spotkania założycielskiego terapeuci Ego State z różnych krajów i kontynentów dzielili się swoimi pomysłami na temat Ego State Therapy jako metody terapeutycznej, a także na temat wytycznych szkoleniowych.

https://www.egostateinternational.com/about-esti.php

Zgodnie z deklaracją ESTI, głównymi celami organizacji są:

– Rozwijanie Ego State Therapy jako podejścia terapeutycznego na arenie międzynarodowej.

– Promowanie rozpowszechniania informacji na temat Ego State Therapy.

– Ustanawianie i koordynowanie minimalnych standardów szkoleniowych dla Ego State Therapy na arenie międzynarodowej.

– Promowanie i zachęcanie do badań wśród studentów, badaczy, klinicystów i profesjonalistów.

Wybrana literatura
Abramowitz Eitan G. & Torem Moshe S. (2018) The Roots and Evolution of
Ego-State Theory and Therapy, International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, 66:4,353-370, DOI: 10.1080/00207144.2018.1494435
https://thehumancondition.com/ego-state-therapy/
Watkins, John G. (1947). Hypnotherapy of War Neuroses. The Ronald Press Company.
Watkins, John G. (1987). The Practice of Clinical Hypnosis. Irvington Publishers.
Watkins H. H. (1993). Ego-state therapy: An overview. The American Journal of Clinical Hypnosis, 35(4), 232–240. https://doi.org/10.1080/00029157.1993.10403014
Watkins, John G. (1997). Ego States, Theory and Therapy. W.W. Norton
Watkins, John G. & Hartman, Woltemade (2001). Adventures in Human Understanding. Wales UK: Crown House Publishing
Watkins, John G. (2005). Emotional Resonance: The Story of World-Accaimed Psychotherapist Helen Watkins. Sentient Publications.
Watkins, John G. & Arreed Barabasz (2008). Advanced Hypnotherapy: Hypnodynamic Techniques. Routledge
Weiss Edoardo (1960). The structure and dynamics of the human mind. Grune & Stratton, New York
https://www.thefreelibrary.com/Ego+state+conditions.-a0370888277

Analiza Systemowa to zbiorcza nazwa grupy metod o charakterze performatywnym, doświadczeniowym i transowym (hipnotycznym), które spożytkowują relacje przestrzenne pomiędzy reprezentacjami stanów ego, pojęć, a także symboli, do określania dynamiki systemowej (klienta / pacjenta oraz innych niż rodzinne systemów) a także poszukiwania rozwiązań będących następstwem porządkowania tych wewnętrznych obrazów zgodnie z zasadami ogólnej wiedzy psychologicznej, terapii systemowej w tym genogramu a także następstwa czasu, przynależności i sprawiedliwej wymiany, co jest chrakterystyczne dla Ustawień Systemowych. 

Analiza Systemowa może być prowadzona indywidualnie, grupowo, w psychoterapii jak i innych formach pracy rozwojowej, w tym – w biznesie. 

Praca indywidualna może być prowadzona w formie hipnoterapii (praca w wyobraźni klienta/-ów) z użyciem lub bez użycia symboli (postaci bliższego i dalszego systemu rodzinnego klienta, figurek, kamieni, przedmiotów, itp.), jak i z użyciem realnych symboli oraz w sposób mieszany. Podobnie można pracować grupowo; w tym przypadku reprezentantami systemu rodzinnego (lub firmy w przypadku ustawień biznesowych i kariery) są uczestnicy warsztatu oraz dostępne symbole, np. kamienie, poduszki, krzesła, jeśli jest to uzasadnione przebiegiem pracy. 

Analiza Systemowa stosowana w obrębie psychoterapii respektuje zasady settingu psychoterapeutycznego.  

Analiza Bioenergetyczna to podejście psychoterapeutyczne opracowane przez Alexandra Lowena (1910 – 2008), ucznia Wilhelma Reicha (1897 – 1957), którego praca była dla Lowena inspiracją. Główne założenia Bioenergetyki Reicha i Lowena to przekonanie, że ciało i emocje są ze sobą ściśle powiązane. Napięcia, blokady i wzorce mięśniowe odzwierciedlają emocjonalne problemy i konflikty pacjenta.

Alexander Lowen w „Głosie ciała. Rola ciała w psychoterapii” pisał, że „Podstawowa koncepcja bioenergetyczna mówi, że każdym chronicznym napięciem mięśni należy zajmować się z trzech punktów widzenia:

– jego historii lub źródła w przeżyciach z okresu niemowlęcego i dzieciństwa,

– jego bieżącego znaczenia w charakterze jednostki,

– jego wpływu na funkcjonowanie cielesne.

Dopiero takie holistyczne spojrzenie na zjawisko napięcia mięśniowego może doprowadzić do trwałych zmian w osobowości (…)”.

Celem terapii jest uwolnienie zablokowanej energii życiowej (bioenergii) poprzez pracę z ciałem oraz osiągnięcie większej integracji ciała, emocji i osobowości. Terapia dąży do przywrócenia poczucia autentyczności i spontaniczności w wyrażaniu siebie. Wykorzystuje się do tego różne techniki, takie jak ćwiczenia fizyczne, oddechowe, ekspresję emocji.

Analiza Bioenergetyczna bada strukturę charakterologiczną pacjenta i związane z nią napięcia mięśniowe. Pacjent uczy się rozpoznawać i rozluźniać „pancerz mięśniowy”, który blokuje przepływ energii.

Analiza Bioenergetyczna znajduje zastosowanie w leczeniu zaburzeń emocjonalnych, nerwic, zaburzeń osobowości, a także w rozwoju osobistym. Pomaga w osiągnięciu większej samoświadomości, spontaniczności i zdolności do przeżywania emocji.

Typy charakteru wg Alexanra Lowena

-Schizoidalny

-Oralny

-Narcystyczny

-Masochistyczny

-Sztywny

Również z Lowenem łączy się koncepcja tzw. typów zawieszenia emocji (więcej o tym w książce Marzeny Barszcz):

-Hak

-Kulumna

-Stryczek

-Strach na wróble

-Wieszak

Istotnym wkładem w rozwój diagnostyki połączeń ciała i umysłu (m.in. na bazie Reicha i Lowena), wraz z propozycją kierunków terapeutycznych jest koncepcja ran i masek Lisy Bourbeau:

-Rana odrzucenia, maska: uciekająca

-Rana porzucenia, maska: zależna

-Rana upokorzenia, maska: masochista

-Rana zdrady, maska kontrolująca

-Rana niesprawiedliwości, maska: surowość

Bourbeau Lise (2012). Bądź sobą. Wylecz swoje 5 ran. Przekł. Zofia Piątkowska. Katowice: Wydawnictwo Kos

Wybrana literatura

Alexander Lowen

(1965). Love and orgasm. New York: The Macmillan Company
(2012). Język ciała. Koszalin: Ośrodek Bioenergetycznej Pracy z Ciałem, Pomocy i Edukacji Psychologicznej (The Language of the Body, 1958)
(2012). Zdrada ciała Ośrodek Bioenergetycznej Pracy z Ciałem, Pomocy i Edukacji Psychologicznej, Koszalin 2012 (The Betrayal of the Body,1967)
(2011). Przyjemność. Kreatywne podejście do życia. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca
(2012) Depresja i ciało. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca, (Depression and the Body, 1972)
(2011). Bioenergetyka. Koszali: Ośrodek Bioenergetycznej Pracy z Ciałem, Pomocy i Edukacji Psychologicznej, Koszalin 2011 (Bioenergetics, 1975)
(2011). Droga do zdrowia i witalności – Podręcznik ćwiczeń bioenergetycznych napisany wraz z żoną, Leslie Lowen. Koszalin: Ośrodek Bioenergetycznej Pracy z Ciałem, Pomocy i Edukacji Psychologicznej (The Way to Vibrant Health, 1977)
(2010). Lęk przed życiem. Koszalin: Ośrodek Bioenergetycznej Pracy z Ciałem, Pomocy i Edukacji Psychologicznej, Koszalin 2010 (Fear of Life, 1980)
(1995). Narcyzm – zaprzeczenie prawdziwego ja. Warszawa: Wydawnictwo Jacek Santorski i Spółka (wznowienie Ośrodek Bioenergetycznej Pracy z Ciałem, Pomocy i Edukacji Psychologicznej, Koszalin 2013; Narcissism, 1984)
(1990) Miłość, seks i serce. Warszawa: Wydawnictwo Pusty Obłok, Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2011) (Love, Sex and Your Heart, 1988)
(1991). Duchowość ciała Wydawnictwo Jacek Santorski i Spółka, Warszawa 1991 (wznowienie Wydawnictwo Czarna Owca, 2012; The Spirituality of the Body, 1990)
(2010). Radość. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca (wznowienie 2012) (Joy, 1995)
(2013). Głos ciała. Wybrane wykłady publiczne z lat 1962-1982. Koszalin: Ośrodek Bioenergetycznej Pracy z Ciałem, Pomocy i Edukacji Psychologicznej (The Voice of the Body: The Role of the Body in Psychotherapy, 2005)

Barszcz Marzena (2018). Psychoterapia przez ciało. Warszawa: Wydawnictwo Remedjos

Twórcą metody Life Force – Odzyskiwanie dostępu do siły życiowej (Accessing Your Life Force) jest dr Bennett Shapiro (March 26, 1932, St. Louis, Missouri – November 14, 2021 Victoria, CA), wieloletni i zasłużony nauczyciel Analizy Bioenergetycznej IIBA.

Emotional Core Perception (ECP) to psychodynamiczna metoda bazująca na terapii Wilhelma Reicha, która reintegruje wrażliwość w interakcji ciała, umysłu i otaczającego świata.
Terapia rozpoczyna się w segmencie ocznym i aktywuje synchronizację w interakcji między półkulami mózgu, przywracając naturalną zdolność do prawidłowego postrzegania i spontanicznego reagowania na bodźce wewnętrzne i zewnętrzne.

Wilhelm Reich (1897–1957), Austriak, doktor medycyny, psychoanalityk, bliski współpracownik Zygmunta Freuda, budzący wiele kontrowersji psychiatra i naukowiec,
autor wielu książek oraz psychoanalitycznego nurtu terapii przez ciało, twórca koncepcji orgonu. Jednym z jego najbardziej znanych uczniów był Alexander Lowen, który na bazie założeń Reicha stworzył swój własny rodzaj pracy: Analizę Bioenergetyczną.

Chociaż teoria poliwagalna nie jest metodą terapeutyczną per se, niemniej jest na tyle ważnym zestawem odkryć, że bywa już uzwględniana jako metoda terapeutyczna.
Teoria poliwagalna aktywnie kształtuje obraz psychoterapii oraz wielu praktyk społecznych, nie wspominając o terapii traumy.

Psychotraumatologia to dziedzina nauki zajmująca się badaniem skutków traumatycznych doświadczeń na psychikę człowieka oraz metodami ich leczenia. Trauma psychiczna może wynikać z przeżyć takich jak wojna, przemoc, wypadki, katastrofy naturalne, utrata bliskiej osoby czy zaniedbanie w dzieciństwie.

Psychotraumatologia bada mechanizmy powstawania zaburzeń pourazowych, takich jak zespół stresu pourazowego (PTSD), zaburzenia dysocjacyjne, depresja, lęki czy problemy w relacjach interpersonalnych. Analizuje także wpływ traumy na funkcjonowanie mózgu, układ nerwowy i zdrowie fizyczne.

Terapia w psychotraumatologii obejmuje różne podejścia, w tym metody pracy z ciałem, takie jak techniki oddechowe czy terapie somatyczne.

Każda z uznanych modalności w psychoterapii zawiera metody pracy z różnymi traumami zaś połączenie ich lub świadome spożytkowanie hipnozy klinicznej w ich obrębie czyni je efektywniejszymi. Obok podstawowych nurtów powstają metody i terapie dedykowane dla tego konkretnie celu, jak np. Somatic Experiencing, w obrębie Terapii Poznawczo – Behawioralnej: Terapia skoncentrowana na traumie (TF-CBT), Przedłużona ekspozycja (PE – Prolonged Exposure), Przetwarzanie poznawcze (CPT – Cognitive Processing Therapy), TRE® (Tension & Trauma Releasing Exercises), EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), terapie narracyjne. Również Technika  Alexandra oraz Metoda Feldenkreisa mogą zostać spożytkowane w terapii traumy.  

Dziedzina ta jest szczególnie istotna w kontekście osób po traumatycznych przeżyciach, np. ofiar przemocy, żołnierzy, uchodźców czy osób po wypadkach. Dzięki psychotraumatologii możliwe jest nie tylko leczenie skutków traumy, ale także opracowywanie strategii zapobiegania jej długotrwałym konsekwencjom, w tym retraumatyzacji. Szczególne znaczenie ma tutaj zwiększanie świadomości i praca własna samych psychoterapeutów dotycząca doświadczeń traumatycznych oraz możliwych skutków takiej pracy z innymi.